Eduscience

Eduscience

Samoobrona roślin – niektóre mechanizmy obronne roślin można zaobserwować podczas spaceru lub letniej wędrówki, niektóre dopiero w powiększeniu mikroskopowym.

Większość roślin dziko rosnących jest związana na stałe z miejscem egzystencji, a ich biologia ściśle zdeterminowana własnościami środowiska. Są też ważnym elementem biologicznego łańcucha pokarmowego. W ciągu wieków wskutek ewolucji wykształciły w sobie szereg czynników obronnych chroniących je przed nadmiernym zjadaniem i ostatecznym unicestwieniem. Arsenał środków obronnych jest imponujący i obejmuje wachlarz począwszy od kolców z daleka widocznych i zniechęcających do podejścia, poprzez alergeny, toksyny, do ukrytych wewnętrznych pułapek. Wypracowane środki obronne są tak skuteczne, że mogą uśpić czujność nie tylko zwierząt, ale i człowieka. Oto kilka przykładów roślin i ich „uzbrojenia”.

 

1) Kolce, ciernie i ostre brzegi liści podobne do zębów piły

jałowiec, tarnina, malina, jeżyna, dziewięćsił, oset, kaktusy, trawy, np. perz

2) Parzydła i drażniące

pokrzywa, wilczomlecz, barszcz Sosnowskiego, pierwiosnek

3) Toksyny w częściach roślin

konwalia, naparstnica, tojad mocny, cis, wawrzynek wilczełyko

4) Toksyny w owocach bardzo podobnych do jadalnych

owoce kaliny – mylone z jarzębiną, wilcze jagody – mylone z borówkami

5) Emisja substancji o odstraszającym smakiem, zapachem i wyglądem

mak polny, bodziszek, wrotycz, aksamitki, ciemierniki, jasnota biała, przypominająca (udająca) pokrzywę

6) Wytwarzanie substancji antytrawiennych w formie kryształów szczawianu wapnia

liczna grupa około 200 roślin, a wśród nich: cebula jadalna, czosnek, cesarska korona, cyklameny czy powszechnie znany bluszcz


Spośród wymienionych sposobów samoobrony wytwarzanie mikroskopijnych kryształów można uznać za broń wyjątkowo inteligentną. Ciągle prowadzone są badania nad kryształami w roślinach i nie wszystkie ich zastosowania zostały dostatecznie wyjaśnione. Pewne jest jednak to, że kryształy szczawianu wapnia w skórkach okrywowych cebuli, czosnku, chronią je skutecznie w czasie wzrostu i dojrzewania przed zjadaniem ich przez gryzonie. Wprowadzenie tych kryształów do organizmów ssaków powodują problemy trawienne i może powodować choroby. W normalnych warunkach środowiskowych zwierzęta instynktownie omijają rośliny wyposażone w stosowne uzbrojenie. Zdarza się jednak, że w okresie wielkiego głodu spowodowanego na przykład srogą zimą, zjadały zgubną dla siebie strawę.

Kryształy szczawianu wapnia mogą mieć różne kształty i mogą występować w różnych częściach rośliny, w łodydze, liściach, kwiatach.

Oczywiście wszystkie wymienione strategie obronne roślin są skuteczne w warunkach równowagi biologicznej. Obrona się załamuje, gdy nastąpi masowy atak któregoś wyspecjalizowanego szkodnika.

 

Tekst i zdjęcia: Jan Kalabiński

Zdrowe opalanie, czyli jakie?

Jak długo mogę się dziś opalać? To pytanie zadajemy sobie szczególnie w bardzo słoneczne dni. Czy możliwe jest wyznaczenie czasu opalania, w którym naszemu organizmowi dostarczymy dawkę promieniowania potrzebną do wytworzenia witaminy D3, a jednocześnie…

Czytaj więcej

Wakacyjna lektura dla nauczycieli

Zachęcamy do wpisania na swoją wakacyjną listę lektur dwóch nowych raportów dotyczących edukacji przyrodniczej. To idealne lektury letnie dla tych wszystkich, którzy zainteresowani są nauczaniem STEM oraz wykorzystaniem gier w nauczaniu!

Czytaj więcej