Eduscience

Eduscience

Rys. 1 Syderyt

Meteoryt – pozostałość drobnego skalnego ciała niebieskiego (meteoroidu) przyciągniętego przez znacznie większe ciało niebieskie, która w postaci ciała stałego dotarła do jego powierzchni. Badaniem meteorytów i wszystkich aspektów z nimi związanych zajmuje się meteorytyka.

 

Ponieważ pojęcia meteoroidu, meteoru i opisywanego meteorytu są często mylone ze sobą, istotne jest wskazanie różnic pomiędzy nimi:

Meteoroidy są to najmniejsze ciała znajdujące się w kosmosie. Powstały podczas formowania się układu słonecznego, miało to miejsce 4,5 miliarda lat temu. Najwięcej meteoroidów krąży między orbitami Marsa i Jowisza. W przestrzeni kosmicznej meteoroidy zderzają się ze sobą przez co wypadają ze swoich orbit i niekiedy wpadają na kurs kolizyjny z Ziemią. Te, które wpadną w atmosferę ziemską, przelatują przez nią z początkową prędkością ok. 20 km/s, a na skutek oporu powietrza wyhamowują na wysokości 20-40 km, rozgrzewając się i świecąc. Ich świetlne ślady nazywa się meteorami. W trakcie hamowania, na skutek wzrostu temperatury, następuje najczęściej całkowite unicestwienie takiego meteoroidu. Jednak czasami, w przypadku większych obiektów, zdarza się, że ich ocalałe części docierają do powierzchni Ziemi i to one właśnie nazywane są meteorytami.

Większe meteoroidy przy wkraczaniu w atmosferę, ze względu na dużą masę i prędkość, rozpadają się i spadają na powierzchnię Ziemi jako „deszcz meteorytowy”. Powierzchnię spadku nazywamy elipsą rozsiania.

Meteoryty otrzymują nazwy zgodnie z miejscem upadku lub znalezienia. Meteoryt, po znalezieniu, może otrzymać nazwę, najbliższego charakterystycznego punktu geograficznego np. rzeki (np. meteoryt Willamette), góry, pasma górskiego (np. meteoryt Sikhote-Alin), jeziora (np. meteoryt Tagish Lake), miasta (np. meteoryt Viedma) lub wioski. Nazwy meteorytów nadawane są w języku kraju, w którym spadł i nie podlegają zmianie nawet jeśli po pewnym czasie ulegają zmianie nazwy geograficzne, miejsca upadku. Gdy w tym kraju nie używa się alfabetu łacińskiego, nazwa meteorytu zapisywana jest w angielskiej transkrypcji fonetycznej. W przypadku stwierdzenia, że niektóre znajdowane w różnych okresach czasu na danym terenie, okazy meteorytów należą do tego samego spadku (upadek w formie deszczu meteorytowego), nadaje się im jedną wspólną nazwę.

 

Rodzaje meteorytów

  • Syderyty (żelazne) - Rys. 1
  • Syderolity (kamienno-żelazne) - tworzą się między metalicznym jądrem a krzemianową powłoką planetoidy – Rys. 2
  • Aerolity (kamienne, krzemianowe): 
         - Chondryty (do 10% krystalicznego żelaza) – Rys. 3,
         -  Achondryty (do 1% krystalicznego żelaza, do złudzenia              przypominające bazalty) - Rys. 4

Skład mineralny meteorytów

  • syderyty - Fe, Ni, Co; żelazo występuje w formie oktaedrycznych kryształów szkieletowych tzw. figury Widmanstättena. Stanowią około 5% meteorytów spadających na Ziemię
  • syderolity - minerały krzemianowe jak w aerolitach, a ponadto żelazo, bogate w nikiel i kobalt. Stanowią około 1% meteorytów spadających na Ziemię
  • chondryty - pirokseny (np. enstatyt) i oliwiny - skład podobny do perydotytu. Stanowią około 86% meteorytów spadających na Ziemię.
  • achondryty - pirokseny i plagioklazy - skład podobny do bazaltów, charakterystyczny minerał to np. ilmenit. Stanowią około 8% meteorytów spadających na Ziemię.

    Wakacyjna lektura dla nauczycieli

    Zachęcamy do wpisania na swoją wakacyjną listę lektur dwóch nowych raportów dotyczących edukacji przyrodniczej. To idealne lektury letnie dla tych wszystkich, którzy zainteresowani są nauczaniem STEM oraz wykorzystaniem gier w nauczaniu!

    Czytaj więcej