Eduscience

Eduscience

W czasie wykopalisk przeprowadzonych w XIX w. w Jaskini Wierzchowskiej Górnej – największej jaskini na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, której długość korytarzy wynosi około 1000 metrów, Godfryd Ossowski dokonał zdumiewających odkryć.

Ossowski, działający na polecenie Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności,
po rozkopaniu wszystkich najważniejszych korytarzy i sal odkrył niezliczone szczątki zwierząt plejstoceńskich.

Do najlepiej zachowanych, bo w postaci niemal kompletnych szkieletów, wśród odkrytych przez badacza zalicza się tzw. niedźwiedzie jaskiniowe (Ursus spelaeus). Ten potężny zwierz, żył około 300 000 do 10 000 lat temu i uzyskiwał w kłębie wysokość
2 metrów. Sądząc po znaleziskach spędzał w jaskiniach więcej czasu, niż znacznie mniejszy od niego niedźwiedź brunatny, tj. przebywał tam nie tylko w czasie snu zimowego, niedźwiedzie jaskiniowe wykorzystywały bowiem jaskinię jako schronienie nie tylko w czasach zimowego snu, ale także po to, aby się w niej ogrzać i odpocząć przed zawiejami i fatalnymi warunkami, jakie mogły panować na zewnątrz. Dowodzą temu kompletne szkielety, które udało się odkryć – w jaskini znaleziono ich aż 3; oprócz tego odkryto także 7 czaszek tego zwierzęcia.

Oprócz niedźwiedzia jaskiniowego Ossowski odnalazł także liczne szczątki hieny jaskiniowej (Crocuta crocuta spelaea), żyjącej na terenie obecnej Polski od 500 000 do 10 000 lat temu – niemalże dwukrotnie większej od współcześnie żyjącej hieny cętkowanej, jak również kości lwa jaskiniowego (Panthera leo spelea), żyjącego od około 300 000 do 10 000 lat temu – do dzisiaj uznawanego za największego drapieżnika z grupy wielkich kotów, jaki kiedykolwiek stąpał po Ziemi.

Nieco bardziej zimnolubnymi zwierzętami, których szczątki znaleziono w Jaskini Wierzchowskiej Górnej były renifery oraz jelenie olbrzymie (Megaloceros giganteus), posiadające potężne poroże mające rozpiętość nawet 3 metrów, żyjące od 400 000 do około 7000 lat temu, jak również nosorożce włochate (Coelodonta antiquitatis) – jedne z większych zwierząt plejstocenu zamieszkujących północną część Europy i Azji.

Pochodzenie szczątków tych zwierząt w osadach Jaskini Wierzchowskiej Górnej jest trojakie
i może świadczyć o zmieniających się warunkach środowiskowych. Najwięcej szczątków niewątpliwie zostało przyniesionych przez wodę, która pochodzić mogła z topniejących lodowców w czasie interglacjału. Następnym sposobem transportu szczątków był transport ludzki. Niewątpliwie jaskinia była wykorzystywana przez ludzi w czasach paleolitu jako tymczasowe schronienie, a nierzadko również jako swoistego rodzaju spiżarnia. Kiedy człowiek odchodził pozostawiał po sobie pamiątki w postaci resztek. Ostatnim sposobem,
w jaki kości znalazły się w jaskini było po prostu przybycie zwierzęcia i spędzenie przez niego ostatnich chwil życia w jaskini.

Różnorodność zwierząt plejstocenu, których szczątki zostały znalezione w jaskiniach, dobitnie świadczy o diametralnie zmieniających się warunkach klimatycznych tamtego okresu –  od skrajnie zimnych aż do podzwrotnikowych. Zmieniające się warunki odbiły się na składzie osadów jaskiniowych, dzięki czemu na ich podstawie możemy dokładnie zmiany te prześledzić.


tekst: Piotr Olejniczak


Galeria zdjęć

2 Krajowa Konferencja Scientix "Dobre praktyki STEM"

Serdecznie zapraszamy na 2. Krajową Konferencję Scientix „Dobre Praktyki STEM” dla nauczycieli przedmiotów matematyczno-przyrodniczych, która odbędzie się w dn. 23-24.11.2018 r. w Warszawie. Zapisy właśnie ruszyły, a organizatorzy jak zwykle…

Czytaj więcej

Webinaria Scientix dla nauczycieli

Serdecznie zapraszamy na webinaria dla nauczycieli przedmiotów przyrodniczych. W cztery kolejne środy o godzinie 15.00 zabierzemy Państwa w podróż do świata nauki. Pokażemy ciekawe materiały do pracy z uczniami i zaprezentujemy różne sposoby…

Czytaj więcej

Zdrowe opalanie, czyli jakie?

Jak długo mogę się dziś opalać? To pytanie zadajemy sobie szczególnie w bardzo słoneczne dni. Czy możliwe jest wyznaczenie czasu opalania, w którym naszemu organizmowi dostarczymy dawkę promieniowania potrzebną do wytworzenia witaminy D3, a jednocześnie…

Czytaj więcej

Wakacyjna lektura dla nauczycieli

Zachęcamy do wpisania na swoją wakacyjną listę lektur dwóch nowych raportów dotyczących edukacji przyrodniczej. To idealne lektury letnie dla tych wszystkich, którzy zainteresowani są nauczaniem STEM oraz wykorzystaniem gier w nauczaniu!

Czytaj więcej