Eduscience

Eduscience

Po 169 latach od zaginięcia odnaleziono wrak jednego z okrętów ekspedycji polarnej Sir Jamesa Franklina.

Kanadyjscy oceanografowie w trakcie badań z użyciem sonaru bocznego odnaleźli wrak jednego z okrętów ekspedycji polarnej Sir Jamesa Franklina, która wyruszyła w 1845 roku z Anglii dwoma statkami – „Erebus” i „Terror” – w celu zbadania możliwości przepłynięcia wzdłuż północnych wybrzeży Ameryki z Oceanu Atlantyckiego na Ocean Spokojny, poszukując tzw. Przejścia Północno-Zachodniego. Wyruszając na tę wyprawę, Franklin był już doświadczonym polarnikiem. Wcześniej w latach 1819–1822 badał z polecenia Anglii ukształtowanie północnych wybrzeży Kanady. W czasie tej wyprawy Franklin zyskał przydomek „człowieka, który zjadł własne buty”. Wraz z towarzyszami penetrował okolice ujścia Rzeki Miedzianej, gdzie skończyły się zapasy żywności i drogę powrotną polarnicy musieli odbyć wśród potężnych mrozów prawie bez jedzenia, żywiąc się mchem, porostami a nawet częściami skórzanej garderoby, w tym także butami. Duża część badaczy zmarła. Mimo takich doświadczeń już w latach 1825–1827 odbyła się kolejna wyprawa polarna pod dowództwem Franklina, która dostarczyła bogatych materiałów o nieznanych dotąd obszarach Arktyki i ich mieszkańcach.

Ostatnia, trzecia wyprawa Franklina w 1845 roku nie skończyła się szczęśliwym rozwiązaniem i także nie przyniosła odpowiedzi na to, czy istnieje północna droga z Oceanu Atlantyckiego na Ocean Spokojny. Zaginięcie ekspedycji stało się przyczyną organizowania wielu wypraw poszukiwawczych, tzw. wypraw franklinowskich, które przyczyniły się do poznania Arktyki i dokonania wielu odkryć. Statki „Erebus” i „Terror” były doskonale przygotowane – wyposażono je m.in. w silniki parowe, ogrzewanie i destylarkę wody, zabrano zapasy żywności na 5 lat (w tym 8000 ołowianych puszek). Wyprawa skończyła się jednak katastrofą – oba statki wraz ze 128 osobami załóg zaginęły bez wieści w rejonie wyspy Króla Williama (King William Island). Po wielu latach poszukiwań – dzięki staraniom żony Jamesa Franklina, która z ogromnym nakładem sił przez 18 lat zdobywała środki na organizację wypraw poszukiwawczych, uzyskując poparcie zarówno królowej Anglii, prezydentów Stanów Zjednoczonych, jak i cara Rosji – znaleziono ślady obozu uczestników wyprawy i notatki, które pozwoliły na odtworzenia przebiegu jej tragicznego zakończenia. Wyprawa Franklina dotarła do cieśniny Lancaster, opłynęła Wyspę Księcia Walii, a następnie obydwa statki zostały unieruchomione przez lody. Franklin zmarł w czerwcu 1847 roku. Z nastaniem kolejnej zimy marynarze opuścili statki i udali się na południe, dotarli do stałego lądu. Umierali jednak jeden po drugim, wielu zginęło z rąk Inuitów, którzy obawiali się uzbrojonych białych. Przypuszcza się, że przyczyną śmierci mógł być ołów, który z puszek wniknął do pożywienia. Jedna z wypraw franklinowskich w 1850 roku odkryła Przejście Północno-Zachodnie. Wraków statków żadnej z około czterdziestu wypraw nie udało się odnaleźć.

Obecne odkrycie, stawiane przez badaczy w jednym rzędzie z odnalezieniem wraku „Titanica” lub grobowca Tutenchamona, nie pozwoliło jeszcze na stwierdzenie, który ze statków wyprawy Franklina został odnaleziony, ale oceanografowie mają nadzieję na wyjaśnienie do końca tej zagadki. Sądzą, że w zimnych wodach Arktyki mogły się zachować liczne przedmioty, a przede wszystkim notatki i obrazy z dagerotypu (poprzednika aparatu fotograficznego), w który byli wyposażeni uczestnicy wyprawy.


Tekst: dr Jerzy Giżejewski


Źródła :

Babicz J., Walczak W., Zarys historii odkryć geograficznych, PWN, Warszawa, 1970.

Herbert K., Żony polarników, Carta Blanca, 2011

Imbert B., Wielkie Wyprawy Polarne, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław, 1996

http://www.marinetechnology news.com/news/arctic-wreck-found-after-500454, dostęp 15.10.2014.

http://news.nationalgeographic.com/news/2014/09/140909-franklin-expedition-shipwreck-canada-arctic-archaeology/, dostęp: 15.10.14.

Galeria zdjęć

Zdrowe opalanie, czyli jakie?

Jak długo mogę się dziś opalać? To pytanie zadajemy sobie szczególnie w bardzo słoneczne dni. Czy możliwe jest wyznaczenie czasu opalania, w którym naszemu organizmowi dostarczymy dawkę promieniowania potrzebną do wytworzenia witaminy D3, a jednocześnie…

Czytaj więcej

Wakacyjna lektura dla nauczycieli

Zachęcamy do wpisania na swoją wakacyjną listę lektur dwóch nowych raportów dotyczących edukacji przyrodniczej. To idealne lektury letnie dla tych wszystkich, którzy zainteresowani są nauczaniem STEM oraz wykorzystaniem gier w nauczaniu!

Czytaj więcej